Ẩn sau thứ binh khí gớm ghiếc nằm lặng lẽ một góc bảo tàng là câu chuyện dài đầy tội ác, đau thương nhưng cũng rất hấp dẫn, kịch tính về công cuộc tiễu Phỉ bảo vệ nhân dân và cách mạng của lực lượng vũ trang ta ở thời kỳ còn khó khăn, thiếu thốn.
Ở Bảo tàng Hà Giang, ngoài lọ mỡ người gây kinh hãi cho những người tham quan, thì những chiếc câu liêm, những con dao, những thanh kiếm được trưng bày trong tủ, cạnh lọ mỡ người cũng gây ám ảnh khôn nguôi cho du khách.
Con dao chỉ dài cỡ 40cm với dòng chữ chú thích: “Dao nhọn của tên trùm phỉ Dương Văn Khoắn dùng cướp phá 39 vụ, riếc 10 người”, “Dao nhọn của tên phỉ Nguyễn Pó Thiên ở Hoàng Su Phì riếc 7 người”, “Con dao của tên phỉ Dì Pín Sần dùng để riếc 7 người ở Xín Mần”…
Nhưng khủng khiếp nhất, hãi hùng nhất là dòng chữ chú thích dưới chiếc câu liêm với cái lưỡi cong 90 độ:
“Câu liêm của tên trùm phỉ Tráng Séo Khún ở xã Cốc Pài, huyện Xín Mần. Hắn dùng dao này sát hại 50 người dân vì không đi theo chúng”.
Câu chuyện về chiếc câu liêm quá hãi hùng, nên tôi quyết định tìm hiểu…
Chuyện chưa biết về những cuộc nổi loạn kinh hoàng, riếc người hàng loạt của trùm phỉ ở miền Tây Hà Giang
Tráng Séo Khún là ai?
Chiếc câu liêm bằng thép, dày cồm cộp kia được tên Tráng Séo Khún dùng để g.i.ế.t người thế nào? Hắn g.i.ế.t những ai? G.i.ế.t cán bộ hay dân thường? Trẻ con hay người già?...
Có cả trăm câu hỏi mà tôi cũng như khách tham quan muốn đặt ra, nhưng câu trả lời chỉ là mấy dòng chữ ngắn ngủi ghi rõ ràng dưới vật trưng bày:
“Câu liêm của tên trùm phỉ Tráng Séo Khún ở xã Cốc Pài, huyện Xín Mần. Hắn dùng dao này riếc 50 người dân vì không đi theo chúng”. Con dao g.i.ế.t từng ấy con người, chứ có phải g.i.ế.t con trâu, con ngựa đâu?
Con dao trưng bày ở một chỗ trang trọng, tố cáo một thứ tội ác quá rùng rợn, quá đau thương mà đồng bào, chiến sĩ ta đã phải trả bằng máu, mà chỉ có từng ấy thông tin thôi sao?
Lục lâm thảo khấu !
Không thu thập được thêm thông tin gì về chiếc câu liêm kinh sợ, c.ắ.t c.ổ, m.o.i b.ụ.n.g, r.ạ.c.h t.h.ị.t 50 đồng bào nằm im lìm trong Bảo tàng Hà Giang, tôi đành phải ngược về miền Tây, thủ phủ Hà Giang, tìm đến huyện Xín Mần để tìm hiểu.
Thị trấn Cốc Pài ngày cuối tuần họp chợ đông đúc, trai gái dập dìu chợ phiên. Ký ức về những vụ bạo loạn kinh hoàng của phỉ, g.i.ế.t người hàng loạt như thời Trung Cổ man rợ giờ ít người biết đến, trừ những cụ già mắt mờ răng rụng.
Mảnh đất cực Tây của tỉnh địa đầu này giờ yên bình quá. Đau thương dường như đã trôi theo dòng sông Chảy về mãi đâu rồi.
Hỏi một số cán bộ cao tuổi, đã về hưu, thì họ cũng hầu như không nắm được thông tin gì về việc phỉ nổi loạn.
Đến tên trùm phỉ Tráng Séo Khún, cũng chỉ biết rằng hắn là trùm phỉ, g.i.ế.t người không ghê tay bằng chiếc câu liêm. Còn hắn g.i.ế.t người thế nào, g.i.ế.t ai, thì chẳng mấy ai biết.
Ngày trước, huyện Xín Mần thuộc châu Hoàng Su Phì. Sau ngày lập nước vẫn thuộc huyện Hoàng Su Phì. Đến năm 1965 mới tách làm huyện riêng.
Ngày phỉ nổi loạn, chúng hoạt động ở địa bàn rất rộng, khắp Hoàng Su Phì, mà xã Cốc Pài, giờ là thị trấn Cốc Pài của Xín Mần, chỉ là một địa bàn nhỏ của chúng.
Các cán bộ địa bàn, cán bộ tiễu phỉ đều từ nơi khác đến. Tiễu phỉ xong thì rút đi. Cán bộ ở lại nắm địa bàn thì cũng về hưu, chuyển đi nơi khác cả. Một số người về huyện Hoàng Su Phì ở.
Không thu thập được thông tin gì, tôi đành ngược trở ra thị trấn Vinh Quang của huyện Hoàng Su Phì.
Tôi được người dân, rồi cán bộ địa phương giới thiệu đến các vị cao niên, gồm ông Hoàng Ngọc Trương, ông Hoàng Ngọc Lâm, ông Trịnh Xuân Dớn.
Ông Trương từng là Chủ tịch UBND thị trấn Vinh Quang, ông Lâm là nguyên Bí thư huyện Hoàng Su Phì, còn ông Dớn là cán bộ văn phòng của thị trấn.
Cả 3 ông đều đã từng trải qua thời kỳ… sống chung với phỉ, hoặc nghiên cứu về phỉ sau này.
Tuy không nắm rõ về thân nhân, gốc tích tên trùm phỉ Tráng Séo Khún, cũng như cụ thể hành vi tội ác dã man của hắn với từng đồng bào, chiến sĩ, nhưng những cuộc nổi loạn của phỉ, những cuộc tiễu phỉ và những chuyện truyền kỳ về chúng, các ông cũng biết được một số thông tin.
Theo ông Trịnh Xuân Dớn, bọn phỉ ở vùng Hoàng Su Phì, Xín Mần nói riêng và Hà Giang nói chung có những đặc điểm khác biệt.
Chúng thực sự là bọn lục lâm thảo khấu, gồm cả bọn trong nước và tàn quân Tưởng Giới Thạch. Bọn chúng lúc ở bên này, lúc ở bên kia biên giới. Chúng thường xuyên tổ chức cướp bóc cả thổ ty lẫn nhân dân.
Khi lực lượng cách mạng của ta hình thành, hoạt động mạnh mẽ, thì thực dân Pháp đã mua chuộc bọn phỉ để chống phá cách mạng. Chúng cấp vũ khí, thành lập “vương quốc” tự trị cho bọn phỉ để chúng nổi loạn.
Chúng dùng vũ khí đe dọa nhân dân, cướp bóc của cải, gây chiến giữa dân tộc này với dân tộc khác, khiến họa diệt vong có thể xảy đến với các dân tộc ít người.
Bọn phỉ thực sự đã làm mưa làm gió toàn bộ vùng miền Tây Hà Giang rộng lớn. Chúng lập các đồn lũy, dựng lên các “vương quốc” riêng, trong đó mạnh nhất là “Xứ Nùng tự trị” đặt trung tâm tại châu Hoàng Su Phì.
Bọn phỉ chiếm giữ các vị trí trung tâm, lập cơ sở trong rừng sâu, trên dãy Tây Côn Lĩnh hiểm trở để đối phó với cách mạng.
Thời điểm đó, đồng bào ta mù chữ 98%, lại bị phỉ tuyên truyền sai về cách mạng nên đi theo chúng rất đông. Vả lại, nếu không theo thì chúng g.i.ế.t.
Bọn phỉ lớn mạnh nhanh chóng, mở rộng địa bàn, tấn công ra tận Bắc Quang, nhằm cắt đứt đường liên lạc Quốc lộ 2 của ta.
Những cuộc càn quét
Trước tình hình đó, tháng 10/1948, Bộ Tư lệnh Liên khu 10 quyết định mở chiến dịch tấn công vào Hoàng Su Phì.
Trận mở màn chớp nhoáng của ta đã tiêu diệt 40 tên, trong đó có 8 lính Pháp. 25 tên phỉ bị thương, bị ta bắt sống. Ta có 5 chiến sĩ hy sinh, bị thương 10.
Lợi dụng thế thắng như chẻ tre, ta tiếp tục tấn công các đồn, bốt nằm dọc biên giới châu Hoàng Su Phì, g.i.ế.t nhiều phỉ, lấy lại toàn bộ địa bàn.
Ngày đó, ông Hoàng Xuân Lâm mới 20 tuổi, tuy nhiên ông vẫn nhớ rõ những cuộc chiến vô cùng khốc liệt giữa cách mạng và phỉ.
Sau khi chiếm lại địa bàn, các đội vũ trang tuyên truyền của ta đã gây dựng cơ sở cách mạng trong lòng dân, tuyên truyền nhân dân chống lại bọn phỉ và thực dân Pháp.
Tuy nhiên, theo ông Lâm, cách mạng ta đã chủ quan, rút đi nhanh chóng, bởi tin rằng bọn phỉ đã hoàn toàn tan rã.
Không ngờ, một nỗi đau quá lớn ập đến bất ngờ với đồng bào ở châu Hoàng Su Phì.
Trong ký ức của ông Hoàng Xuân Lâm, cái ngày 1/12/1948 vẫn lặn sâu vào ký ức ông.
Ngay khi bộ đội ta rút đi, bọn Pháp và phỉ đã điên cuồng trả thù bằng cách trút giận lên đầu nhân dân.
Chúng từ phía Lào Cai và ngoài biên giới tràn sang xã Cốc Pài, g.i.ế.t hại rất nhiều cán bộ và nhân dân. Chúng truy bắt, gom tất cả những người mà chúng cho là theo cách mạng về trung tâm xã để hành hình.
Đã có 48 đồng bào, gồm nhiều dân tộc, chủ yếu là Mông, La Chí, Dao bị chúng c.ắ.t c.ổ, m.o.i b.ụ.n.g, ăn gan ngay giữa thanh thiên bạch nhật, trong tiếng khóc than, trong ánh mắt căm hờn của đồng bào.
Mặc dù không được chứng kiến, nhưng ông Trịnh Xuân Dớn được nghe các cụ già ở Cốc Pài kể lại rằng, khi đó tên Tráng Séo Khún mới là tên giặc cỏ, chưa phải trùm phỉ, độ tàn ác của hắn thì đã nổi tiếng nhanh chóng. Hắn luôn cầm chiếc câu liêm trên tay.
Người dân bị trói quặt tay, quỳ giữa đường. Tên Tráng Séo Khún đặt lưỡi câu liêm cong 90 độ vào họng từng người. Một cú giật mạnh khiến họng đứt, má::u xối thành tia, khiến người đó t.ử v.o.n.g trong giây lát.
Chúng hành hình lần lượt 48 đồng bào một cách tàn khốc như thế, để rồi trong Bảo tàng Hà Giang có những dòng chú thích đau đớn về những chiếc câu liêm, những con dao g.i.ế.t tới cả chục mạng người.
Quá căm phẫn với bọn “dã thú”, cách mạng ta quyết tâm trả thù cho đồng bào. Chỉ 15 ngày sau, tức ngày 16/12/1948, hai đại đội của tỉnh Hà Giang cùng Liên khu 10 dùng hỏa lực tấn công thẳng vào đồn bốt của chúng.
Trong trận huyết chiến đầy căm thù ấy, ta đã tiêu diệt và làm thương 51 tên. Hàng chục tên cũng bị bộ đội địa phương, du kích của ta tiêu diệt trên đường chúng rút về Yên Bái.
Đến tháng 3/1949, thực dân Pháp đã điều 300 lính lên Hoàng Su Phì, phối hợp với 1.000 tên phỉ chiếm lại địa bàn.
Tên Tráng Séo Khún nổi lên nhanh chóng. Hắn cùng với các trùm phỉ như Xếp Sần, Xếp Vần, Xếp Sinh làm mưa làm gió, tự tung tự tác, vô cùng tàn bạo.
Chúng g.i.ế.t hại hàng trăm người dân, đốt không biết bao nhiêu nhà cửa của những người không theo chúng hoặc chống đối chúng.
Tháng 4/1951, sau nhiều trận đánh giằng co, thiệt hại hai bên đều nhiều, ta đã huy động lực lượng mạnh tấn công vào Hoàng Su Phì, quyết giành lại địa bàn.
Ta đã bắt và diệt tổng số 300 tên. Những tên còn lại chạy tán loạn sang Trung Quốc nhập với phỉ Hạng Sào Chúng và sang Lai Châu nhập với phỉ Pha Long. Nhiều tên lẩn sâu vào rừng chờ cứu viện của thực dân Pháp.
Ký ức đau thương
Trong khi ta chưa thành công trong việc “nhổ cỏ tận gốc”, thì Mỹ đã can thiệp. Mỹ cùng Pháp tiếp tục thả gián điệp biệt kích xuống Hoàng Su Phì và Đồng Văn.
Để gây thanh thế, trong 3 tháng cuối năm 1951, tên Tráng Séo Khún cùng các trùm phỉ gây ra 50 vụ cướp. Chúng g.i.ế.t đồng bào ta không biết bao nhiêu mà kể.
Ông Trịnh Xuân Dớn moi trong đống tài liệu cũ nát cho tôi xem mấy trang tài liệu còn ghi rõ:
“Trong tháng 4 và 5 năm 1952, phỉ cướp phá tràn lan các nơi. Hầu như không có ngày nào, đêm nào không có khủng bố cướp bóc. Phỉ cướp và đốt kho thóc 56 tấn của ta ở Nậm Dịch. Chúng khủng bố, g.i.ế.t hại thân nhân các gia đình theo cách mạng, treo trẻ em lên cây cho đến c.h.ế.t. Chúng bẻ răng, rút lưỡi dân lành, chúng h.i.ế.p phụ nữ trước thanh thiên bạch nhật, chúng m.ổ b.ụ.n.g m.o.i g.a.n các cán bộ kiên trung. Có gia đình bị g.i.ế.t từ già đến trẻ. Có cụ già 90 tuổi bị chúng chặt làm 9 mảnh vì không khai báo”.
Nhưng câu chuyện đau thương và bi tráng nhất do tên trùm phỉ Tráng Séo Khún cùng đồng bọn gây ra, ám ảnh ký ức ông Trịnh Xuân Dớn cũng như người dân châu Hoàng Su Phì xưa, là vụ chúng sát hại Đoàn văn công Trung đoàn 148 Khu Việt Bắc khi đi biểu diễn phục vụ đồng bào.
Tháng 5/1952, đoàn phục vụ đồng bào theo hướng Hoàng Su Phì, qua Cốc Pài sang Si Ma Cai, Lào Cai. Đoàn đi đến đâu, phục vụ đồng bào đến đó.
Ngày 15/5, đoàn đến thôn Nàn Ma, thuộc Xín Mần bây giờ và đã tổ chức lưu diễn, rồi qua đêm tại đây.
Bản Nàn Ma, giờ là xã Nàn Ma, khi đó không có bóng người. Dân trốn hết vào rừng vì phỉ liên tục tấn công, cướp bóc, g.i.ế.t người.
Đoàn đã ở lại nhà ông Thào Seo Xừ.
Nửa đêm, tên Tráng Séo Khún đã cầm đầu một toán phỉ tổ chức đánh úp.
Đoàn văn công đã kiên cường đánh trả. Đồng chí Nguyễn Thị Hảo bị chúng chặt đứt một cánh tay, chém xả chân, vẫn cầm dao xông ra đâm phỉ. Tuy nhiên, bọn phỉ quá đông, đoàn văn công lại hết đạn nên bị chúng sát hại dã man. Nền nhà ông Thào Seo Xừ sũng máu, 7 đồng chí đã tắt thở.
4 đồng chí gồm Dương Bách Niên, Nguyễn Văn Thịnh, Lê Văn Chương, Nguyễn Quang Đạo dù bị thương nhưng vẫn dìu nhau trốn thoát. Tuy nhiên, do bị thương nặng, địa hình rừng núi hiểm trở nên cuối cùng đã bị chúng bắt được.
Để khủng bố tinh thần người dân, trưa hôm sau, tên Tráng Séo Khún cùng toán phỉ kéo 4 đồng chí đến bờ suối Nàn Ma, rồi cưỡng ép nhân dân đến xem chúng xử tử.
Tên trùm phỉ Tráng Séo Khún đã đe dọa, cưỡng bức những văn công này phải ký giấy đầu hàng và theo chúng biểu diễn văn nghệ chống phá cách mạng.
Đe dọa, cưỡng ép các văn công không được, đích thân tên Tráng Séo Khún cầm chiếc câu liêm c.ư.a c.ổ từng người.
Chúng m.ổ b.ụ.n.g, m.o.i g.a.n các văn công để đe dọa dân bản.
Hành động của bọn phỉ quá dã man, khiến nhân dân và chính quyền ta vô cùng tức giận.
Quá xót thương các văn công, bộ đội ta đã bất chấp nguy hiểm, thọc thẳng vào Xín Mần săn lùng, tiêu diệt và tóm được tới 152 tên, quét sạch phỉ ở vùng Xín Mần.
Tuy nhiên, tên Tráng Séo Khún vẫn tẩu thoát vào rừng sâu.
Sau những trận đánh khốc liệt, thứ mà ta thu được chỉ là cây đàn phong cầm nhuốm máu, chi chít vết đạn.
Giờ cây đàn ấy ở đâu cũng không ai rõ.
Chỉ còn những con dao, những khẩu súng của phỉ vẫn nằm im lìm trong Bảo tàng Hà Giang.
Câu chuyện đau thương này, những lứa lớn tuổi như ông Dớn, ông Lâm, ông Trương đều nắm rõ, nhưng lịch sử hầu như chưa nhắc đến họ.
Trong khi ta còn chưa tóm hết được những tên phỉ đang lẩn trốn trong rừng để đòi nợ máu cho đồng bào, cho các văn công, thì Pháp tiếp tục tăng cường cho bọn phỉ, nhằm tạo động lực để chúng quấy rối, hòng làm giảm áp lực của ta ở Điện Biên Phủ.
Thực dân Pháp đã thả 117 gián điệp biệt kích cùng vô số đạn dược xuống Nàn Ma, Cốc Pài.
Bọn gián điệp biệt kích đã tập hợp tàn quân phỉ.
Như cá gặp nước, tên Tráng Séo Khún lại trở thành bạo chúa của châu Hoàng Su Phì rộng lớn.
Chúng vác súng và câu liêm càn quét các bản làng khắp Hoàng Su Phì, g.i.ế.t hại vô số sinh linh.
Trong một báo cáo của Đảng bộ tỉnh Hà Giang, trong giai đoạn bọn phỉ nổi loạn, dân số của châu Hoàng Su Phì, khi đó gồm cả Xín Mần, suy giảm nghiêm trọng. Chúng c.ắ.t c.ổ, m.ổ b.ụ.n.g, m.o.i g.a.n cán bộ, người già, trẻ em. Chúng kích động các dân tộc tàn sát lẫn nhau, khiến máu đỏ sông Chảy.
Tên phỉ Tráng Séo Khún nêu cao khẩu hiệu: “G.i.ế.t cán bộ làm thuế” để báo cáo thành tích với thực dân Pháp.
Tuy nhiên, Điện Biên Phủ thất thủ, Pháp không ứng cứu được nữa nên chúng rơi vào trạng thái hoang mang.
Tuy nhiên, với tội ác gây ra, không còn đường lùi nữa, nên tên Tráng Séo Khún càng điên cuồng chống trả.
Hắn cài mìn dọc sông Chảy đến tận Trung Quốc. Hắn cho người phá đường, đốn đổ cây để cản bước tiến của quân ta. Chúng tăng cường g.i.ế.t người, cướp bóc để trữ lương thực.
Tuy nhiên, khí thế chiến thắng Điện Biên Phủ khiến nhân dân tin tưởng vào Đảng, nên đã tích cực đứng lên.
Trong huyện du kích nổi lên, bên ngoài bộ đội tấn công vào.
Suốt từ ngày 10 tháng 10 đến cuối tháng 11/1954, ta tấn công giải phóng hàng loạt xã, diệt hàng trăm tên phỉ.
Tên Tráng Séo Khún gom tàn quân gồm vài trăm tên kéo về xã Chế Là, Nấm Dẩn, thuộc Xín Mần bây giờ, cố thủ.
Bọn chúng có rất nhiều súng ống, đạn dược, bộc phá, mìn, cùng lượng đạn đủ bắn vung vãi.
Bị quân đội ta tấn công dữ dội, g.i.ế.t hàng trăm tên, nên “tập đoàn thú dữ” Tráng Séo Khún rất hoang mang.
Tuy nhiên, là kẻ đứng đầu, hắn đem uy lực và sự tàn ác ra thể hiện để kích động đồng bọn.
Hắn g.i.ế.t bất kỳ tên phỉ nào hoang mang, sợ hãi, có ý ra hàng. Hắn cũng bắt người dân vô tội để g.i.ế.t một cách man rợ để tăng thêm bản lĩnh cho đồng bọn.
Dù dùng súng, nhưng lúc nào chiếc câu liêm cũng kè kè bên người hắn, sẵn sàng lấy máu của bất kỳ ai.
Hắn ra yêu sách bộ đội ta phải rút lui, tôn trọng địa bàn của hắn.
Đầu tháng 12/1954, ta điều thêm một đại đội ở Bắc Mê đánh thọc mạnh vào sào huyệt cuối cùng của chúng.
Cuộc tấn công thọc mạnh đó đã làm tan rã toàn bộ “tập đoàn phỉ”, bắn thương tên Xếp Vần.
Ta đã tiêu diệt 63 tên, làm bị thương 87 tên, bắt sống 103 tên và kêu gọi 700 tên trở về gia đình, không theo phỉ nữa.
Riêng tên Tráng Séo Khún cùng 20 tên phỉ vẫn mất tăm mất tích trong rừng.
Đồng bào châu Hoàng Su Phì vui mừng với chiến thắng, nhưng vẫn không an lòng khi tên Tráng Séo Khún vẫn chưa phải đền mạng.
Hắn vẫn như bóng ma phủ lên đời sống đồng bào nơi đây.
Khuôn mặt dã thú của hắn, ánh mắt lạnh lùng, với cây câu liêm trên tay nhuốm máu đồng bào vẫn cứ ám ảnh cuộc sống người dân.
Bóng ma trong rừng
Trong những ngày lùng sục tìm kiếm thông tin về trùm phỉ Tráng Séo Khún, kẻ dùng câu liêm g.i.ế.t 50 mạng người vô tội ở miền Tây Hà Giang, may mắn, tôi được Đại tá Nguyễn Kim Chung, nguyên Chỉ huy phó chính trị, Phó Bí thư Đảng ủy Quân sự tỉnh Hà Giang tiết lộ người duy nhất nắm rõ về tên phỉ ác ôn này.
Thời kỳ đó, có vài người truy lùng tên Khún, nhưng hiện chỉ ông Nguyễn Bình Địch còn sống.
Ông Địch đang sống ở bản Pắc Há, xã Quang Minh, Bắc Quang.
Từ khi về hưu, ông về quê sinh sống. Dù cụt một tay, ông vẫn hăng say làm việc.
Ở tuổi 82, với 64 năm tuổi Đảng, cụ ông dân tộc Tày vẫn khỏe mạnh, minh mẫn.
Nhắc đến trùm phỉ Tráng Séo Khún, ông Địch vui vẻ hẳn lên. Ông sắp xếp lại ký ức, rồi bắt đầu câu chuyện tỉ mỉ về tội ác của bọn phỉ ở vùng đất biên viễn này.
Năm 1948, tròn 18 tuổi, ông Nguyễn Bình Địch được cử làm chính trị viên xã đội xã Quang Minh. Cũng năm đó, ông được kết nạp Đảng, một vinh dự rất lớn ngày đó.
Tháng 10/1950, ông xung phong vào “vùng đất phỉ” miền Tây Hà Giang. Đã vào đó thì xác định khó có ngày trở về.
Ông được cử làm Bí thư Chi bộ xã Trung Thịnh, hiện xã Trung Thịnh tách làm 6 xã, trong đó 3 xã thuộc Xín Mần, 3 xã thuộc Hoàng Su Phì.
Ông nắm luôn chức vụ chính trị viên, chỉ huy du kích chống phỉ.
Xã Trung Thịnh chủ yếu là dân tộc Nùng. Với sự giúp sức của thực dân Pháp, bọn phỉ dựng lên cái gọi là “Xứ Nùng tự trị”, rồi gây thù chuốc oán với các dân tộc anh em, chống lại cách mạng, tiêu diệt chính quyền non yếu của ta.
Ông Địch phải mặc quần áo người Nùng, đóng giả người Nùng để dễ bề hoạt động.
Trong một trận đánh phỉ giáp lá cà, khi ông giương súng ngắm, một tên phỉ bắn xuyên từ bàn tay, chạy dọc cánh tay, thủng nách.
Vết thương nặng, lại không có điều kiện chữa trị kịp thời, bị nhiễm trùng nên phải cưa tay.
Sức khỏe hồi phục, tháng 8/1954, ông được phân về Ủy ban Kháng chiến hành chính huyện Hoàng Su Phì, tiếp tục công tác tiễu phỉ.
Hai trùm phỉ người Nùng quê ở xã Pố Lồ, Hoàng Su Phì, gồm Tại Xếp Vần và Tại Xếp Sần cầm đầu toán phỉ mấy trăm tên bị bộ đội và du kích ta đánh tơi bời.
Trong một trận đánh ác liệt, Tại Xếp Vần bị bắt.
Trùm phỉ Tại Xếp Sần trốn thoát, dẫn quân hợp lực dưới trướng Tráng Séo Khún.
Có thêm vây cánh, Tráng Séo Khún nổi lên thành tên phỉ khét tiếng khắp vùng biên ải.
Hắn liên hệ với các nhóm phỉ bên Trung Quốc, nên sức mạnh càng tăng lên, tha hồ làm mưa làm gió dọc dải miền Tây tỉnh Hà Giang.
Địa bàn hoạt động của hắn kéo dài sang tận Si Ma Cai của Lào Cai.
Tuy nhiên, trước sự tấn công tổng lực của ta, bọn chúng đã tan rã.
Tráng Séo Khún cùng đồng bọn trốn vào rừng ẩn náu, tìm cơ hội nổi dậy.
Tội ác của Tráng Séo Khún quá man rợ, nên không thể dung thứ. Cấp trên chỉ thị bằng mọi giá phải lùng bắt được tên Khún, hoặc tiêu diệt hắn, tránh mầm họa có thể xảy ra sau này.
Tuy nhiên, cuộc truy lùng diễn ra suốt 3 năm, từ cuối năm 1954 đến 1958 vẫn không có kết quả.
Tráng Séo Khún vẫn như một bóng ma, lúc ẩn lúc hiện trong rừng.
Diệt phỉ bằng… mồm
Năm 1958, khi đồng chí Nguyễn Văn Mạnh, Bí thư huyện Hoàng Su Phì được điều đi nơi khác, thì ông Nguyễn Bình Địch tiếp nhận công việc của một bí thư.
Mặc dù vậy, nhiệm vụ lớn nhất của ông là tìm ra tên trùm phỉ Tráng Séo Khún để nhổ cỏ tận gốc.
Qua quá trình điều tra, ông biết tên Khún có quê quán ở thôn Nậm Chà, xã Nấm Dẩn, thuộc Xín Mần bây giờ. Hắn lấy vợ ở xã Chế Là.
Ông cùng anh em du kích phục nhiều ngày ở đó, song không thấy sự xuất hiện của hắn.
Qua một số nguồn tin, biết tên này vẫn liên hệ với tàn quân phỉ bên Trung Quốc, nên Nguyễn Bình Địch đóng vai phỉ, sang Trung Quốc tìm dấu tích của hắn.
Với dáng người nhỏ thó, bị cụt một tay, không mang theo vũ khí, nên bọn phỉ chẳng tin ông là người đang săn lùng, tìm diệt phỉ.
Chính vì thế, sau này, anh em phong cho Nguyễn Bình Địch biệt danh “người diệt phỉ bằng mồm”.
Những ngày ở Trung Quốc, thâm nhập sâu vào nhóm tàn quân phỉ, ông nắm được một thông tin quan trọng như sau:
Một tháng trước, Tráng Séo Khún ngồi ăn cơm trong một nhà dân cùng với một đồng chí công an, 3 người dân ở Túng Quá Lìn, hiện Túng Quá Lìn là bản của người Mông, ở chân đỉnh Tây Côn Lĩnh, thuộc xã Túng Sán, Hoàng Su Phì.
Tên này yêu một cô gái 18 tuổi, người Trung Quốc.
Hắn cùng cô bồ trú ngụ ở trong rừng sâu quanh chân đỉnh Tây Côn Lĩnh, giáp biên giới.
Ngày đó, và kể cả bây giờ, Tây Côn Lĩnh vẫn là địa bàn vô cùng hiểm trở, nước độc rừng thiêng, là nơi hổ báo trú ngụ, không có bóng người ở.
Đám tàn quân phỉ ở cả Trung Quốc và Việt Nam mỗi khi thất bại thường rút lên đỉnh Tây Côn Lĩnh trú ngụ.
Khi bên Trung Quốc truy quét, chúng đột nhập vào Việt Nam, và khi Việt Nam đánh mạnh, chúng chạy sang Trung Quốc.
Địa bàn rộng lớn, hiểm trở quanh đỉnh Tây Côn Lĩnh ít người dám ra vào, vì dễ mất mạng như chơi.
Nắm được thông tin, Nguyễn Bình Địch về nước, xin ý kiến của cấp trên.
Ông đánh mật mã hỏi ông Trần Quốc Hoàn, Bộ trưởng Bộ Công an, xin lệnh bắt sống hay g.i.ế.t Tráng Séo Khún.
Khu ủy Việt Bắc chỉ thị ông tìm mọi cách thuyết phục, dụ hắn ra hàng.
Nếu tóm được hắn thì sẽ dụ được đám tàn quân của hắn phục thiện. Trong trường hợp không thuyết phục được thì mới thủ tiêu.
Ông Địch về huyện gọi tất cả anh em công an để dò hỏi và đã tìm ra một đồng chí từng ăn cơm cùng 3 người Mông ở bản Túng Quá Lìn.
Lúc này, đồng chí công an nọ mới toát mồ hôi, vì không biết từng ngồi ăn cơm, uống rượu với một trùm phỉ khét tiếng.
Bản thân Tráng Séo Khún cũng không biết đồng chí này là công an.
Nếu thân phận bại lộ thì chắc chắn hắn và đồng bọn sẽ hạ thủ đồng chí công an trước.
Ông Địch lúc đóng giả người Mông, lúc đóng giả người Nùng thâm nhập vào những địa bàn Tráng Séo Khún từng xuất hiện.
Ông phát hiện hắn thường xuyên có mặt ở xã Chiến Phố, Tụ Nhân, Tân Tiến cùng với một cô gái.
Tuy nhiên, mỗi khi ông tìm đến, hắn lại đã biến mất.
Hắn quả thực như một bóng ma trong rừng. Hắn không lưu lại chỗ nào quá 2 ngày.
Khi du kích nắm được thông tin, rồi ông tìm đến nơi, thì hắn đã lại mất tăm mất tích.
Ông Địch đã sử dụng “binh pháp” rung cây dọa khỉ, đó là chỉ đạo du kích các xã đồng loạt tổ chức lùng sục khắp nơi, tố giác tội ác Tráng Séo Khún.
Hành động lùng sục hắn được công khai, rầm rộ, cốt để hắn sợ hãi.
Riêng xã Chế Là thì du kích nằm im, không thực hiện truy bắt, mục đích để dụ hắn trốn về đó.
Sở dĩ ông chọn Chế Là là điểm đón lõng, vì đó là nơi vợ của hắn đang ở.
Điều tra về cô vợ này, ông Địch nắm được thông tin thú vị:
Trong hoàn cảnh Tráng Séo Khún trốn chui trốn lủi khắp nơi, thì tên Tại Xếp Sần định tòm tem với vợ Khún.
Cô vợ báo tin, Khún đã tìm về, dùng câu liêm c.ắ.t c.ổ Tại Xếp Sần.
Đối mặt trùm phỉ
Ông Địch giao cho ông Sinh Khế Dùng, vốn là lý trưởng cho Pháp, đã được cách mạng cảm hóa, bổ nhiệm làm Chủ tịch xã Chế Là, làm nhiệm vụ thuyết khách và báo tin.
Quả đúng như dự tính, tên Khún đã có mặt ở nhà vợ.
Vì từng là chỗ thân quen, từng cùng hội cùng thuyền, nên ông Dùng đã gặp được hắn.
Ông dụ hắn ra hàng. Hắn đã đồng ý hàng.
Ông Dùng đã sắp xếp một buổi gặp mặt giữa ông Địch và Tráng Séo Khún tại nhà ông Dùng.
Ông Dùng làm một bữa cơm.
Lúc đó, ông Địch mới giáp mặt tên Khún.
Hắn có vóc dáng nhỏ như ông, nhưng rắn rỏi, nhanh nhẹn. Hắn giỏi võ thế nào thì cả vùng đã biết tiếng.
Thấy ông Địch cụt tay, không có vũ khí, hắn cũng yên tâm.
Hắn hỏi ông Địch:
Tôi muốn hỏi ông hai điều trước khi ăn cơm…
Anh cứ hỏi.
Bây giờ tôi gặp Xếp Sần tôi có quyền bắn nó không?
Thực ra Khún đã g.i.ế.t Sần một năm trước rồi. Ông Địch biết thừa hắn hỏi để thăm dò mà thôi.
Ông Địch giả như không biết gì, nói:
Anh thấy Xếp Sần anh không có quyền bắn. Anh chỉ có quyền kêu gọi hắn ra hàng như anh. Chỉ khi hắn tấn công anh, anh mới được quyền bắn lại.
Thứ nữa, là tại sao tôi hàng rồi mà vẫn có dân quân, công an theo dõi tôi?
Anh hàng rồi, tôi vẫn cho người theo dõi. Tôi bố trí cả dân thường theo dõi anh nữa cơ. Cả tôi cũng theo dõi anh nữa. Tôi làm thế để xem anh có hàng thật không. Anh còn hỏi chuyện gì nữa không?
Không. Tôi hỏi thế thôi.
Sau đó ông Địch và Tráng Séo Khún ngồi ăn cơm với nhau.
Hai bên vừa ăn vừa thăm dò. Không khí rất nặng nề. Ông Địch cảm thấy Khún chưa thực tâm muốn hàng. Ăn xong, ông và Khún chia tay.
Sau này ông mới biết, Khún bố trí hơn chục tên thân cận bao vây quanh nhà ông Dùng, với hỏa lực rất mạnh.
Chỉ cần Khún ra hiệu, đồng bọn sẽ xông vào nhà g.i.ế.t ông Địch.
Tiêu diệt trùm phỉ
Một tuần sau, 3 đồng chí công an được điều lên Hoàng Su Phì.
Cả 3 đồng chí đều là giáo viên dạy võ thuật trong ngành công an.
Vài hôm sau thì nhận được tin Tráng Séo Khún có mặt ở nhà vợ.
Một đồng chí được bố trí ở huyện, một đồng chí đi trước vào Chế Là, một đồng chí theo sát bảo vệ ông Địch.
Cả 3 đồng chí công an đều mang giấy giới thiệu là cán bộ huyện đi kiểm tra việc thu thuế.
Hai hôm sau, từ Cốc Pài báo cáo ra ngoài là đã hẹn gặp được Tráng Séo Khún.
Địa điểm gặp là nhà Tráng Lao Khao, bản Nậm Chà.
Ông Địch bố trí đồng chí Nghiêm, đồng chí Kim là cán bộ Ủy ban huyện, một đồng chí công an rất giỏi võ, cùng 6 du kích đi vào. 6 đồng chí du kích được trang bị vũ khí, ẩn nấp ngoài rừng, bao vây ngôi nhà một cách bí mật.
Ông Địch sang nhà Chủ tịch xã Cốc Pài trú ẩn.
Thời điểm đó, ông Địch là cán bộ tiễu phỉ nòng cốt, nhưng hoạt động vừa như một trinh sát, lại như một người cấp tin, thuyết khách, nên phải giữ thân phận rất kỹ lưỡng.
Nếu thân phận tiễu phỉ của ông bị bại lộ, thì bọn phỉ có thể lấy mạng ông bất cứ lúc nào.
Là cán bộ huyện, sống giữa vương quốc phỉ, ông ở ngoài ánh sáng, chúng ở bóng tối, nên chúng lấy mạng ông dễ như trở bàn tay.
Tuy nhiên, chờ đến 2 ngày sau mà trùm phỉ Tráng Séo Khún không xuất hiện. Lương thực mang theo thì đã hết. 6 đồng chí du kích có nguy cơ phải rời vị trí phục kích.
Đồng chí Kim liền kêu thèm cơm nếp, đề nghị gia đình nấu nồi to. Tuy nhiên, buổi tối đó mọi người cố tình ăn ít, để thừa thật nhiều.
Đêm xuống, ông Kim lấy trộm cơm mang cho 6 du kích ở rừng ăn.
Sự kiên trì đã có kết quả. Sáng ngày thứ 3, tức ngày 24/12/1958, Tráng Séo Khún xuất hiện.
Hắn lượn lờ quanh nhà Tráng Lao Khao cả tiếng đồng hồ, quan sát tứ phía xem động tĩnh, rồi mới ra mặt.
Hắn cầm trên tay chân giò chó đã luộc chín mà hắn đang ăn dở.
Theo lời mọi người kể lại với ông Địch, thì Tráng Séo Khún vừa vào nhà, đồng chí công an từ trong buồng đi ra, bắt tay ông Kim, rồi bắt tay Tráng Séo Khún.
Là người giỏi võ, nhìn thế đứng của đồng chí công an, hắn nghi ngờ đồng chí này chuẩn bị ra tay nên không đưa tay ra bắt.
Tuy nhiên, đồng chí công an không để hắn kịp tính toán, nhanh như chớp, quật ngã Tráng Séo Khún.
Khám xét trong người hắn, thu được 2 khẩu súng lục đã lên đạn.
Nhận được thông tin đã tóm Tráng Séo Khún, ông Địch lập tức có mặt.
Sau khi bàn tính, mọi người thống nhất dẫn giải hắn lên xã Xín Mần, phòng đồng bọn của hắn tập kích bất ngờ vào Nậm Chà giải cứu hắn thì rất nguy hiểm cho tính mạng của anh em.
Khi đó, Cốc Pài đường xa, hiểm trở, phỉ ẩn náu trong rừng, tấn công rất nhanh, mà ta thì ứng cứu không kịp.
Khi đó đường từ Cốc Pài đến xã Xín Mần chưa có cầu, phải qua sông Chảy bằng mảng.
Ông Địch làm nhiệm vụ trói tên trùm phỉ này. Ông chỉ đạo anh em bắt hắn nằm sấp xuống giữa mảng, trói quặt tay ra sau, vì sợ hắn làm lật mảng.
4 đồng chí giữ tay và chân, ấn chặt hắn xuống.
4 đồng chí áp tải hắn qua sông an toàn, thì mọi người nảy sinh tâm lý chủ quan.
Nghe đồn đại về Tráng Séo Khún võ nghệ cao cường, g.i.ế.t người không chớp mắt, ai cũng sợ hãi, nhưng nhìn thân thể nhỏ thó của hắn, cộng với việc tóm hắn khá dễ dàng, nên nảy sinh tâm lý chủ quan.
Đồng chí chỉ huy trưởng biên phòng cùng đồng chí công an đi trước, du kích dẫn giải hắn đi sau.
Lẽ ra phải trói cả chân hắn, chỉ để một đoạn dây ngắn, đủ bước đi, nhưng không ai nghĩ hắn đủ bản lĩnh trốn thoát được họng súng của cả chục người, đều có võ nghệ cao cường, nên chỉ trói 2 tay hắn.
Từ bờ sông Chảy đến xã Xín Mần phải vượt qua một ngọn núi rất cao.
Con đường nhỏ xíu, chênh vênh bên vực thẳm, chỉ đủ lối cho một người đi hoặc ngựa thồ.
Đến đoạn dốc cao nhất, trùm phỉ Tráng Séo Khún nhanh như chớp nhảy phốc một cái, lao thân xuống vực thẳm. Đứng trên mép đường mòn nhìn xuống, thấy hắn lăn lộn mấy vòng, bạt một lối nương ngô.
Sợ hắn trốn thoát, tất cả cùng nổ súng. Đạn bắn xối xả, cày đất mịt mù. Khói súng tan, mọi người mới thở phào khi thấy Tráng Séo Khún nằm còng queo trên mặt đất.
Đem xác Tráng Séo Khún về Cốc Pài, hàng ngàn đồng bào đến xem. Ai cũng sôi sục máu căm thù tên trùm phỉ này.
Sau đó, một tên phỉ dưới trướng Tráng Séo Khún, lẩn trốn trong rừng lâu ngày đã ra hàng, mang theo chiếc câu liêm.
Theo tên phỉ này, chiếc câu liêm đó là vật bất ly thân của Tráng Séo Khún trong thời gian hắn nổi lên là trùm phỉ.
Hắn dùng câu liêm g.i.ế.t người một cách man rợ với mục đích uy hiếp đồng bào, đe dọa những người không theo hắn hoặc chống lại hắn.
Đồng bào ở Xín Mần, cũng như Hoàng Su Phì, khi nhìn chiếc câu liêm đó đều trào lên niềm căm hận. Đã có tới 50 oan hồn c.h.ế.t thê thảm bởi chiếc câu liêm ấy.
Ông Nguyễn Bình Địch cho biết: Việc không bắt sống được tên Tráng Séo Khún là điều đáng tiếc nhất. Sau vụ đó, đồng chí giáo viên công an và chỉ huy biên phòng bị kiểm điểm nặng. Tôi cũng bị kiểm điểm vì tội không trói chân hắn. Tuy nhiên, cũng may mà nó c.h.ế.t, chứ nó còn sống mà báo thù thì quả thực nguy hiểm.
Việc chiếc câu liêm g.i.ế.t 50 người trong tay nó thì tôi không nắm được cụ thể con số đó không và g.i.ế.t những ai, nhưng đồng bào kể thế thì sau này trong lịch sử tiễu phỉ nhắc đến và Bảo tàng Hà Giang chỉ thông tin lại. Thực hư như thế nào thì cũng cần phải tìm hiểu thêm. Nếu các anh ở Bảo tàng không vào cuộc tìm hiểu sớm, những người già c.h.ế.t hết đi, thì thông tin sẽ càng mù mịt hơn.
Làm rõ cuộc đời trùm phỉ Tráng Séo Khún và chiếc câu liêm đó cũng là điều rất nên làm, để con cháu chúng ta thấy được sự hy sinh thế nào của cha ông để bảo vệ Tổ quốc này”.
- Nguồn: Phạm Ngọc Dương -
Bài đăng
